De Kunst van het Vragenstellen

In oktober (2014) nam ik deel aan de workshop de Kunst van het Vragenstellen in Centrum De Roos te Amsterdam. Deze workshop staat op de programma agenda van de organisatie Denkstof voor de Zaak

Denkstof
Denkstof voor de Zaak gaat uit van de Good Company filosofie:  Goed gezelschap zijn zowel binnen de organisatie als in de samenleving. Deze filosofie en überhaupt vanuit verbinding met jezelf en de ander ondernemen staat in mijn bedrijf en in hoe ik mijn projecten vorm geef en uitvoer centraal. Vanuit die energie kies ik mijn klanten en kiezen zij mij. Steeds meer organisaties proberen Goed Gezelschap voor de maatschappij te zijn waarbinnen ze opereren, door maatschappelijk verantwoord te ondernemen en zich te verbinden met maatschappelijke initiatieven. Medewerkers hebben zowel een leven binnen als buiten de organisatie waar zij voor werken. Op beide plekken vervullen ze hun rol en worden ze beïnvloed. De ene wereld hangt onherroepelijk met de ander samen. Een organisatie die zich daarvan bewust is en daar aandacht aan besteed kan een band smeden met haar mensen en Good Company voor hen zijn.

De Kunst van het Vragenstellen
Het stellen van de juiste vragen is een hele kunst. Juiste vragen zijn heldere, rake en echte vragen. Ze worden op het juiste moment gesteld, treffen doel, raken de mensen en de kwestie in het hart. Ze werken inspirerend in het gesprek. Om de juiste vragen te kunnen stellen moet je leren met aandacht te luisteren. Het stellen van de juiste vragen getuigt van wijsheid en vergt moed. Een onderzoekende houding verwerven en daarmee snel tot de kern van kwesties kunnen komen, dat is de insteek van deze intensieve workshop.

In mijn werk als recruiter in de mode-industrie en activator van projecten heb ik dagelijks te maken met nieuwe ontmoetingen, gesprekken en interviews.  In deze sessies moet ik in korte tijd (zo rond 1 uur) met mijn (bestaande en potentiële) klanten, kandidaten en derde partijen tot díe inzichten komen die uiteindelijk de link vormen naar een succesvolle verbinding of plaatsing. Maar ook in mijn privéleven vind ik het belangrijk om in verbinding te leven met mijn bijna 15-jarige (puber) zoon, vrienden en familie en mijn interesse in hun leven en ontwikkeling blijvend vorm te geven.
Deze workshop volgde ik in een groep met ongeveer 8 andere mensen van verschillende leeftijden en diverse professionele gebieden. Het geheel werd rustig, onderzoekend en met veel ruimte voor de groep geleid door Dick Kleinlugtenbelt: socioloog en filosoof. Hij werkte vele jaren als senior beleidsmedewerker kwaliteit en ethiek in de Geestelijke Gezondheidszorg. Op diverse plekken geeft hij lezingen en cursussen op het gebied van levenskunst, ethiek, socratische gespreksvoering en vriendschap. Hij begeleidt socratische gesprekken en verzorgt de opleiding gespreksleider moreel beraad. Met anderen leidt hij het filosofisch café in Arnhem.

1. Op zoek naar Socrates
In het eerste deel verdiepten we ons in Socrates. Hij heeft het vragenspel tot een ware kunst verheven en is de verpersoonlijking van het vragen stellen. De persoon Socrates, de achtergrond van en de methodiek van de Socratische wijze van vragenstellen komen aan de orde. Wat mij het meest hierin aansprak en bijgebleven is, is het uitgangspunt en besef dat de wijsheid in diegene zit waar je het gesprek mee aan gaat. Door een onderzoekende en ‚niet-wetende” houding aan te nemen, kan je die ander door middel van jouw vragen de click laten maken met wat er echt speelt. Ook aarzelingen bevraag je, juist om tot die ‚click’ te komen. We bespraken ook de diverse uitgangsvragen en vormen die helpen in het onderscheiden van verschillende vragen. Zo vraagt een wanneer of in hoeverre vraag (Wanneer is dit eerlijk?) naar een verantwoording en onderbouwing van een antwoord en een ja-nee vraag (Is dit eerlijk of niet?) naar meningen en stellingnames. Een wat vraag is meer conceptueel en een waarom vraag vraagt om verantwoording.

2. De juiste vragen stellen, hoe doe je dat?
In het tweede deel gingen we op zoek naar de vragen steller in onszelf. Vragen stellen is een actieve en doeltreffende vorm van leren, waarbij je bewust afstand neemt van je eigen, al dan niet, ingesleten meningen en waardeoordelen. Het vragende leren is onderzoekend en verbonden met gezonde nieuwsgierigheid en verwondering. Het vraagt naar de zin en betekenis van dingen. Het stimuleert zowel het zelfstandige nadenken als het met elkaar meedenken in plaats van tegen elkaar in denken. Waar is de vragensteller in jou gebleven? Waarom stellen we eigenlijk vragen? Wat zijn vruchtbare vragen? Ik merkte – al na de eerste sessie overigens – dat ik dagelijkse gebeurtenissen en kwesties, privé en in mijn werk op een andere manier benaderde en het bevragen van de kwestie en mijzelf rust en ruimte gaven en zelfs al nieuwe inzichten. Tegelijkertijd voelde ik me heel onervaren en misschien zelfs onzeker in het verkennen van dit bekende en ineens ook onbekende gebied: Vragenstellen!

3. De Socratische dialoog
Het derde deel van de workshop oefenden we vanuit Socratisch Vragenstellen een korte Socratische dialoog. Voor de dialoog was een onderwerp van 1 van de deelnemers het uitgangspunt en kreeg ieder de gelegenheid om bij het onderwerp vragen te formuleren, die in het gesprek onderzocht worden. Daarin kwam duidelijk naar voren wat het verschil maakt in het stellen van hoe of wat vragen bijvoorbeeld. Daarna werd iedereen uitgenodigd om ervaringen in te brengen uit de eigen praktijk die bij het onderwerp en de vragen passen. Nadat meningen en standpunten waren uitgewisseld – we werden er helemaal hyper van! – gingen we op zoek naar de essentie van het onderwerp. Wat gaat je hier aan het hart? Waar draait het om? En we blikken terug: hoe is het vragend onderzoeken van het onderwerp verlopen? Uiteindelijk geeft de gene die het onderwerp ter tafel bracht ‚de bevraagde, ook terug aan de groep wat het meest de kern raakt en haar zelf deed nadenken over wat er nu daadwerkelijk speelt in de kwestie.

Ik kan een ieder van mijn vrienden, familie en zakelijke netwerk deze cursus aanraden. Ik wil op zijn minst aanreiken dat er een cursus bestáát voor het stellen van vragen! Het heeft mij verrijkt met inzichten én concrete handvatten om mijzelf en de ander ruimte te geven in een gesprek. Het was bijzonder om gedurende de verschillende sessies bij mijzelf maar ook bij de mede-deelnemers het besef (en de verwarring) te zien groeien dat vragen stellen de brug is naar verbinding; een ware kunst!

Ik wil bij deze Maartje van Ooijen (Denkstof), Dick Kleinlugtenbelt én mijn mede-cursisten bedanken voor de inzichten, energie en inspiratie.

Nieuwsgierig en wil je meer weten? Check dan deze link.